Please zoom in or out and select the base layer according to your preference to make the map ready for printing, then press the Print button above.

Aydın Efeler Jeotermal Enerji Santralleri (JES)


İhtilafın konusu (Özet):

Aydın'ını Efeler ilçesine bağlı Kuyucular, İlyasdere, Umurlu, Kızılcaköy mahalleleri, Köşk ilçesine bağlı Beyköy Mahallesi ve Kuyucak ilçesine bağlı  Değirmendere mahallesinde toplam yaklaşık 70 bin dekar arazi üzerine yayılan ruhsat alanları ve jeotermal enerji projelererine karşı çevre halkın tepkisi ve yer yer direnişi mevcut.

İhale usulüyle arama ve işletmesi özel sektöre devredilerek birçoğu holding kolu olan özel şirketler tarafından yürütülen ve hem arama çalışmaları hem de santral kurulumu kamu arazileri üzerinde gerçekleşen, bunun mümkün olmadığı durumlarda da "kamu  yararı gözetimi" gerekçesiyle hukuki dayanakla acele kamulaştırma kararı verilerek özel mülk üzerine kurulabilen jeotermal tesislerin çoğu henüz işletilmeye açılmadan ihtilaf konusu olmaktardır. Hatta projelerin birçoğu planlama aşamasında çevre halkın tepkisine yol açmaktadır. Keza projelerle ilgili ÇED süreçleri de Çevre ve Şehircilik Bakanlığının düzenlediği mevzuat gereği yürütülen halkın katılımı toplantılarında tartışma konusu olmakta; projelerin çoğu kez çevre halkın bilgisi ve rızası olmadan hayata geçirildiği gözlemlenmektedir.

Birçok açıdan toplumsal anlamda tartışmalı süreçlerle sulak alanların, çay ve derelerin, yerleşim alanlarının ve başta zeytinlikler ve incir bahçeleri olmak üzere tarım arazilerininin yakınında kurulan bazı JES'lerin de 5686 sayılı jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular kanununa aykırı olarak çevreye yüksek sıcaklıkta jeotermal akışkanlar saldıkları hem çevre halkı, hem basın yayın organları hem de bilir kişilerce tespit edilmiş ve belgelenmiştir. JES'lerin bu şekilde işletilmesi içinde bulundukları ekolojiyi ve bütüncül olarak - diğer ekonomik faaliyetlerden hava kalitesine kadar - tüm çevreyi olumsuz etkilemektedir.

Aydın ve Manisa bölgesinde bircok santral faaliyet gosterirken, proje başlamadan cevre ihtilaflarinin baş gosterdigi projelerden biri 2020 sonu itibariyle henüz kurulum aşamasında olan bir Güriş Holding iştiraki olan Gürmat Elektirik Üretim A.Ş.'nin sahip olduğu Sarı Zeybek JES (54 MWe) projesidir. Aydin Ili Merkez, Incirliova Ilçesi Kizilcaköy, Dereağzi Ve Gerenkova Mahalleleri mevkiindeki yapilmasi planlanan Sari Zeybek JES projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığına sunulan ÇED raporu çevre ve bölge halkının yoğun itirazına rağmen Bakanlığın inceleme ve değerlendirme komisyonunca incelenmiş, değerlendirilmiştir ve olumlu bulunmuştur. Oysa çevre halkının mevzubahis JES'in kurulmasına karşı direnişi 2020 Kasım ayı itibariyle 15'inci ayına girmiştir. 2019 Agustos'tan beri çadır kurarak direnen çevre halkı bu şüreçte birçok kez şirket güvenlik güçleri ve kolluk kuvvetleriyle karşı karşıya gelmiş, kolluk kuvvetlerince müdahaleye uğramış, çevre köy olan Kızılcaköylü kadınlarca oynanan "Neymiş Bu Jeotermal" adlı tiyatro oyunu esnasında kolluk kuvvetlerine hakaret ettikleri suçlamasıyla haklarında dava açılmış, topluca ifadeye çağırılmışlardır. Kurulumu sona yaklaşan Sarı Zeybek JES'e karşı çevre halkınının sivil direnişi 2020 Kasım ayı itibariyle devam etmektedir.

Temel veriler

İhtilafın ismi:Aydın Efeler Jeotermal Enerji Santralleri (JES)
Ülke:Türkiye
İl veya eyaletAydın
Yer:Efeler, Kızılcaköy
Konum hassasiyetiYÜKSEK (yerel düzey)

İhtilafın nedenleri

Ana kategori:Diğer
Alt kategori:Jeotermal enerji tesisleri
İhtilafa konu olan meta:Toprak
Su
Jeotermal akışkan

Proje detayları

Proje detayları

2020 Kasım ayı itibariyle ön lisansı edinilmiş ve pek yakında işletmeye açılması beklenen Sarı Zeybek JES'in, bir Güriş Holding iştiraki olan Gürmat Elektrik Üretim AŞ tarafından Aydın, Efeler ilçesi, Kızılcaköy Mahallesi mevkiinde 1569 ve 1570 numaralı parsellerde kurulmuştur. Toplam 41.800 metrekare olan tesis alanının tamamı tesis kurulumu öncesinde incir bahçesi olarak kullanılmakta idi. Toplam kapasitesi 54MW olan santralin jeotermal kaynak ihtiyacı aynı firma tarafından bölgede gerçekleştirilecek 28 farklı noktada 57 adet jeotermal sondaj faaliyetini içeren "Çiftlik Jeotermal ruhsatında kaynak arama-1" projesi ile sağlanıp proje hayata geçirildiği durumda kurulacak olan 36MWe ve 18MWe'lik iki üniteli santral yılda 432 GWh elektik üreterek yaklaşık 100.000 kişinin yıllık elektrik enerjisi ihtiyacını karşılayacaktır.

Proje alanı70000
Yatırım miktarı20,000,000
Nüfus türüYarı-kentsel
Etkilenen nüfus10,000-100,000
İhtilafın başlama yılı:01/08/2019
Proje sahibi şirketler:Gürmat Elektirik Üretim A.Ş. from Turkey - Project owner
İlgili devlet kuruluşları:Çevre ve Şehircilik Bakanlığı,
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Aydın Efeler Belediyesi
MTA
Finansman kuruluşları:EBRD
Harekete geçen sivil toplum kuruluşları:Aydın Çevre ve Kültür Derneği (AYÇEP)

İhtilaf

İhtilafın yoğunluk durumuYÜKSEK (Sokak protestoları, görünür örgütlenmeler, tutuklanmalar, şiddet içeren çatışmalar)
Karşı hareketin başladığı aşama:Projeyi önleyici olarak
Harekete geçen gruplar:Çiftçiler
Yerliler veya geleneksel topluluklar
Yerel sivil toplum örgütleri
Yerel yönetimler/siyasi partiler
Meslek odaları
Kadınlar
Bilim insanları/uzmanlar
Harekete geçme şekilleri:Artistik ve yaratıcı eylem (gerilla tiyatro, muraller vb.)
Topluluk bazlı katılımcı araştırma
Alternatif rapor/bilgi oluşturma
Platform/ağ oluşturma
Dava, mahkeme, yasal aktivizm
ÇED raporlarına itirazlar
Sokak eylemleri
Doğa Ana’nın haklarına dair argümanlar

Projenin etkileri

Çevre etkileriGörülen: Gıda güvenliğinin tehdidi ve gıda krizi (ekin bozulması vb.), Manzara/estetik kaybı, Gürültü kirliliği, Atık taşkını, Yüzey suyu kirlenmesi/su kalitesinin (fizikokimyasal, biyolojik) düşmesi, Hidrolik ve jeolojik sistemlerin büyük ölçekli hasarı, Ekolojik ve hidrolojik dengenin bozulması
Potansiyel: Hava kirliliği, Biyolojik çeşitlilik kaybı (yaban hayatı, tarımsal çeşitlilik), Toprak kirlenmesi, Yer altı sularının kirlenmesi veya tükenmesi, Diğer çevre etkileri
Diğer çevre etkileriTeknonik sarsıntılar, toprak çökmesi, kötü koku
Sağlık etkileriPotansiyel: Çevreyle ilgili diğer hastalıklar
Diğer sağlık etkileriAğır metal içeren hava solunumu sebepli yüksek kanser riski
Sosyoekonomik etkilerGörülen: Geçim kaynağı kaybı, Topraksızlaşma
Potansiyel: Yerinden edilme/zorunlu göç, İş güvenliği eksikliği, işten çıkarma, işsizlik, Geleneksel bilgi/yöntem/kültür kaybı, Doğal güzelliğin ve ilişkilendirilen yerel aidiyet duygusunun kaybı

İhtilaf süreci

Projenin mevcut durumuİnşa sürecinde
İhtilaf sürecinde gerçekleşenler:Aktivistlerin suçlanması
Mahkeme kararı (başarısızlık)
Aktivistlerin şiddetli bir şekilde hedef gösterilmesi
Bu ihtilafta çevre adaleti sizce sağlandı mı?:Hayır

Referanslar ve belgeler

İlgili yasa ve mevzuat - ihtilafla ilişkili hukukî metinler

5686 sayılı jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular kanunu
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5686.pdf

İnternet bağlantıları - ihtilafla ilgili internet sayfaları, gazete yazıları…

JES'e karşı çıkan köylüler: "Silahla tehdit edildik"
https://www.yenicaggazetesi.com.tr/jese-karsi-cikan-koyluler-silahla-tehdit-edildik-268773h.htm

Köylüler JES'çilerin tel örgülerini söküp attı: Tesis sökülene kadar mücadeleye devam
https://www.evrensel.net/haber/397778/koyluler-jescilerin-tel-orgulerini-sokup-atti-tesis-sokulene-kadar-mucadeleye-devam?utm_source=anasayfa&utm_medium=manset&utm_campaign=haber&slide_order=09

Kızılcaköy’de Kadınlar 22 Aydır Direniyor: Bizi Korona Değil JES Öldürür!
https://ekolojibirligi.org/kizilcakoyde-kadinlar-22-aydir-direniyor-bizi-korona-degil-jes-oldurur/

Aydınlılar yaşam, JES’çiler imaj derdine düştü!
https://www.evrensel.net/haber/396722/aydinlilar-yasam-jesciler-imaj-derdine-dustu

Kızılcaköy'de sular yeniden ısınıyor: JES şirketinin ÇED raporu kabul edildi
https://www.evrensel.net/haber/393397/kizilcakoyde-sular-yeniden-isiniyor-jes-sirketinin-ced-raporu-kabul-edildi?a=6efec%3Futm_source%3Dpaylas&utm_campaign=facebook_sol&utm_medium=haber&fbclid=IwAR1RyoJInQBGKXPb0FV0DF4sQei0_fQPXNslicmf-hahYijibokKR5OTUMo

Herkes dertli, devlet JES’çi
https://www.evrensel.net/haber/308722/herkes-dertli-devlet-jesci

JES'lerle mücadele eden Kızılcaköylü kadınlar ifade verdi
https://www.evrensel.net/haber/382282/jeslerle-mucadele-eden-kizilcakoylu-kadinlar-ifade-verdi

Koronalı Günlerde Efeler’deki Jeotermal Gerginliği: Bir Yurttaş Yaralandı
https://ekolojibirligi.org/koronali-gunlerde-efelerdeki-jeotermal-gerginligi-bir-yurttas-yaralandi/

Efeler Belediyesi Mahalle Mahalle Açıkladı: Jeotermaller Üst Sınırın Da Üstünde!
https://ekolojibirligi.org/efeler-belediyesi-mahalle-mahalle-acikladi-jeotermaller-ust-sinirin-da-ustunde/

JES’e Direnen Köylülere Ceza Üstüne Ceza Geliyor!
https://ekolojibirligi.org/jese-direnen-koylulere-ceza-ustune-ceza-geliyor/

JES’e direnen köylülere 3 bin 150’şer lira sosyal mesafe cezası
https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/jese-direnen-koylulere-3-bin-150ser-lira-sosyal-mesafe-cezasi-5862386/?fbclid=IwAR36Mk50CosI8rrjwd-p43RIyX-63QXJ79pPZrNu1s_cNTdzSjYVItlqjps

İlgili görseller (fotoğraflar, videolar) - ihtilafla ilgili fotoğraf ve video linkleri

Çepeçevre Yaşam - Aydın Kızılcaköy halkının JES'e karşı direnişi
https://www.evrensel.net/haber/367746/cepecevre-yasam-aydin-kizilcakoy-halkinin-jese-karsi-direnisi

Ek bilgiler

Katkıda bulunan:Burag Gürden, Durham University
Son güncelleme19/11/2020